Herşey denendikten sonra ne yapmalı?

Okul terkini çözmek ya da azaltmak için pek çok etkinlik uygulanabilir. Ancak bazen bir eğitim takımının parçası ya da öğretmen olarak, her şeyi deneyip başarıya ulaşamadığınız ya da  hayal kırıklığı veren sonuçlarla karşılaşabilirsiniz. Böylesi durumlarda Palo Alto yaklaşımı faydalı olabilir.

Bir örnek verelim : Jacqueline’in dersler esnasında uyuma gibi büyük bir problemi olan bir öğrencisi vardır. Farklı şeyler denemiştir : onu uyandırmak, cezalandırmak, ailesi ile bir çözüm bulmaya çalışmak – hepsi başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Her şeyi denediğini hissetmektedir. Günün birinde aklına bir fikir gelir : öğrenci ders esnasında uyumaktayken yanına gider ve sırasının üstündeki kişisel eşyalarını kaldırır.  Öğrenci uyanır ve eşyalarını ister. Öğreten boş bir masada uyumanın daha rahat olacağını söyler. Öğrenci ısrar eder. Jacqueline öğrenciye uykuya ihtiyaç duyduğunun açıkça görüldüğünü  tekrarlar ve eşyaları olmadan daha rahat uyuyacağını söyler. Endişelenmesine gerek yoktur; öğretmen dersin sonunda öğrenciye aldıklarını geri verecektir. Sonunda, sonraki derslerde öğrenci uyanık kalmış ve çalışmıştır.

Bu örnek bize bazen bir problemin çözümünde sağduyunun her zaman etkili olmadığını gösterir. Çelişkili bir şeyler yapmak daha etkili olabilir. Böylesi etkileşimler ‘Palo Alto Okulu’ grubunun kurmuş olan psikologlar tarafından detaylıca analiz edilmiştir. Sistemik ve stratejik yollardan değişikliğe eşlik eden psikoterapik müdahele modeline (Kısa Terapi) eşlik eder. Palo Alto grubu tarafından geliştirilen sorular psikoterafistler tarafından genellikle problem çözmek için kullanılmaktadır. Sistematik bir yaklaşıma göre probleme çözüm önerisi sunma amacıyla bir analiz önermektedir. Böylesi bir anket iletişimin farklı durumlarında ve daha pratik olarak okullardaki problemler için kullanılabilir. Paul Watzlawick iletişim teorileri (çelişkiler, hatalı bilgilendirme, kafa karışıklığı, noktalama, bağımlılık) gösteren pek çok makale yazarak bu yaklaşımın yayılmasına büyük katkıda bulunmuş ve gerçekliğin nasıl inşa edildiğini yapılandırıcı fikir ile (varolan bir gerçeklik yoktur; gerçeklik oluşturulur.) göstermiştir.

Tüm bu keşifleri takip eden, dairesel sistemdeki kişilerin etkileşimlerini inceleyen bir yaklaşımdır: A, B ile konuşur, B, A’ya cevap verir, A, B’ye cevap verir ve böyle devam eder. Aynı zamanda kişinin belirli bir gerçeklik yaratarak berlirli bir şekilde davranmasına sebep olan ‘dünya görüşünü’ de inceler. Sorun olarak hissettiği bir durumdan kurtulmak için ne yapması gerektiği ve deneyeceği çözüm yollarının neler olduğunu görmesi bu şekilde mümkündür.  Daha sonra ne kadar çeşitli olursa olsun, çözüm getirecek denemelerin ortak bir teması olduğu ve özdeş tekrarlayan bir amacı olduğunu görürüz. Terapist genelde olağan girişimlerin işe yaramadığı gerçeğine dayanarak problemin çözümü için kişinin bunları kullanmasını engeller. Özet terapisi oldukça yaratıcıdır ve farklı stratejiler, taktikler ve hilelerle kişinin girişimlerini engeller. Herhangi bir çözüm verilmemiştir ve terapist ne olması gerektiğini bilmemektedir ancak ne olmaması gerektiğini bilmektedir. Palo Alto terapisti kişinin algılama değerlerine göre kişinin düşünme için kullandığı yolu, yeni çözümlere açık olmasını ve bakış açısını değiştirme yöntemlerini kullanır.

İnsan sorunlarına yönelik bu özel yaklaşım hangi durum bir sorun olarak görülüyorsa onu yeni bir bakış açısı ile yerleştirmenin yolunu gözetmektedir. Bunu bu kişi için problem haline getiren nedir? Çözüm bulmak için ne gibi girişimler yapılmıştır? Bu girişimler nasıl işe yaramıştır?

Öğrencinin sorununu çözmeye çalışmanın sorgulanması aşağıdaki çerçevede gerçekleşir :

1. Kimin problemi var?

Soru aşağıdakilere yardımcı olacaktır :

• Eğitimci örneğin ‘Sınıfı artık nasıl güdüleyeceğimi bilmiyorum’ şeklinde bir problemi dikkate alması
• Eğitimci örneğin birinin ‘müdür defresif ve projelerimi desteklemiyor’ şeklindeki problemini sürdürmesini dikkate alması
• Örneğin ‘bu öğrencinin büyük bir sorunu var; geleceği ve çalışmalarını umursamıyor; ben ona nasıl yardım edebilirim?’ şeklinde bir sorunu olan kişiye eğitimci nasıl yardım edeceğini bilmiyorsa

Son iki örnekte, öğrencinin ya da müdürün sorunu olup olmadığını bilmiyoruz; bu sadece öğretmenin yorumudur; ancak açıktır ki öğretmenin bir sorunu vardır çünkü ilk durumda müdür olmadan yönetmeyi bilmemektedir ya da ikinci durumda öğrencileri güdülemeyi bilmemektedir. Analizci öğretmenin problemini çözmeye çalışacaktır, müdürün ya da öğrencinin değil.

2. Problem nedir?

Örneğim ‘Öğrencilerimin gürültüsünden yana sorunum var’ demek gerçek problemi anlamak için yetersizdir. Yüksek seviyede sese tahammül edemeyen kişi için ses bir sorun teşkil eder çünkü kişi gürültüyü çalışma eksikliği olarak görmektedir ve çalışma arkadaşları tarafından kötü öğretmen olarak görülmekten çekinmektedir. Böylesi bir durumun neden bir problem olarak görüldüğünün sebeplerini anlamak önemlidir.

3. Bu sorunu çözmek için çözüm girişimleri nelerdir?

Analizci eğitimenin öğrencinin sorunun çözmede başarısız olduğu girişimleri belirler. Bunları bulmak için eğitimciden problemin ortaya çıktığı somut durumları, probleme dahil olan kişiler arası somut etkileşimleri (sarfedilen kelime ve cümleler, etkileri, kişinin hisleri) ve son olarak çözüm için yapılmış girişimleri tanımlamasını ister.

4. Çözüm girişimlerinin teması nedir?

Eğitimci tarafından ifade edilen çözüm bulmak için farklı girişimlere göre, analizci bu girişimlerin temasını belirler: tema tüm girişimlerin esas yoludur, sözel olmayan mesajıdır. Örneğin eğer öğretmen ‘Bazı aktif pedagoji yöntemleri ile öğrencilerimi motive etmeye çalıştım, zayıf notlarla tehdit ettim, iyi notlara özendirdim’ diyorsa tema ‘kendi öğrenmeniz ile motive olun’ şeklindedir.

5. Girişim temasından 180° farklı bir çözüm önermek

Analizci son olarak temaya 180° farklı yeni bir yeni çözüm önerisi sunacaktır. Neden?  Eğer çözüm girişim temaları problemi çözmede başarılı olmadıysa analizcinin bunu durdurması gerekir. Zıt bir öneride bulunmanın başarılı olması gerekmemektedir (genelde başarılı olur) ancak kişi-problem ilişkisini değiştirmek için çok önemli bir girişimdir ve tamamen farklı ve yaratıcı bir şeyi denemektir. Son örnekte (4. numaralı) öneri şöyle olabilir: ‘onların motivasyonunu kır’. Tabi ki çözüm bu kadar açık önerilemez. Analizci böyle bir öneriyi açıklamak zorundadır ve somut olarak uygulamaya nasıl koyacağını ifade edecektir. Örneğin onlarla bir dahaki buluşmada motivasyonsuz görürseniz davranışı için sebebini sorun, onları anladığınızı ve motivasyonsuz olmaları için haklı sebepleri olduğunu söyleyin. Kendinizi işe yaramaz hissettiğinizi, onları motive etmeyi bırakacağınızı ve eğitimi sürdürmeyeceğinizi söyleyin. Tabi ki eğer belirgin talepleri olursa onlar için burada olacağınızı söyleyin ancak sizden kesinlikle herhangi bir şey talep edemeyeceklerini bilin.
Tüm bu sorgulama süresince analizci kişinin dünya görüşünü (temel değerleri ve prensipleri) anlamaya çalışır, asla bu görüş ile çelişkide olacak tavırlarda bulunmaz; tersine yeni teklifleri kabul etmesini sağlamak için dünya görüşünü kullanır.

Daha fazla bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurabilirsiniz:

Bateson, G. (1980). Vers une écologie de l'esprit. Ed.du seuil, Paris

Bertalanffy, L. (1972). Théorie générale des systèmes. Dunod, Paris

Fisch, R., Weakland J., Segall, L. (1988). Tactiques de changement. Ed. Du Seuil, Paris

Nardone G., Watzlawick P. (2000). L'art de la thérapie brève. Ed du Se